• Alles over de geschiedenis van Zoetermeer

    Afbeelding: Alles over de geschiedenis van ZoetermeerWelkom bij Oud Soetermeer! Hier vindt u informatie over de geschiedenis van de stad Zoetermeer. Via de werkgroepen kunt u onderzoek doen of daarbij worden geholpen. Hoe u lid kunt worden of aan de activiteiten kunt deelnemen, vindt u ook op deze site.
     
 
 

Bouwhistorische verkenning Dorpsstraat 111

U bent hier: home › Commissie Historisch Erfgoed › Bouwhistorische verkenning Dorpsstraat 111
Het pand Dorpsstraat 111 in Zoetermeer is ten behoeve van een bouwhistorische verkenning bezocht op 9 en 13 december 2000. Het pand is waargenomen zonder enige vorm van destructief onderzoek.

Structuur
Het onderzochte pand bestaat uit een rechthoekige eenlaags bouwmassa met een zolderverdieping. De kap wordt gevormd door een zadeldak met de nok loodrecht op de Dorpsstraat. Aan de achtergevel sluit rechts een eenlaags uitstek aan, met plat dak. Links van het pand bevindt zich een smalle steeg.

Bouwgeschiedenis
Op grond van de kapconstructie en de voorgevel valt de hoofdmassa van het pand te dateren op de eerste helft of het midden van de 18de eeuw (XVIIIA/m). Van een voorganger van het huidige pand zijn geen aanwijzingen gevonden, hoewel niet geheel uit te sluiten is dat in het opgaand muurwerk delen van een ouder casco bewaard zijn gebleven. Gelet op archiefonderzoek dat teruggaat tot het begin van de 17de eeuw, was toen het perceel wel reeds bebouwd.

Het pand staat op de kadastrale minuut van circa 1820 in een vergelijkbare bouwmassa als heden ten dage aangegeven. In de loop van de l9de eeuw zullen enige moderniseringen aan het pand hebben plaatsgevonden, zoals het vernieuwen van het raam in de voorgevel op de zolderverdieping. Het is mogelijk dat in dezelfde periode de voor- en achtergevel gepleisterd zijn, waarbij de voorgevel is voorzien van schijnblokken. Aangezien het interieur in de 20ste eeuw ingrijpend verbouwd is, zijn hier geen aanwijzingen van oudere verbouwingen aan te treffen. In het begin van de 20ste eeuw is waarschijnlijk het uitstek geheel vernieuwd, alsmede dat in de linkerzijgevel in het achterste deel een tweetal vensters is aangebracht. Rond het midden van de 20ste eeuw is in de voorgevel een winkelpui aangebracht. De begane grond zal hierbij waarschijnlijk ingrijpend gewijzigd zijn. Een foto uit 1925 geeft nog de oorspronkelijke situatie aan: twee (waarschijnlijk achtruits) schuifvensters links, en met rechts de voordeur.

Voorgevel
De voorgevel is een eenlaags ingezwenkte topgevel. Op de begane grond bezit de gevel een winkelpui (XXm) bestaande uit een etalagevenster met een bovenlichtstrook van twee liggende drieruits klapramen; rechts bevindt zich de voordeur met gedeeld bovenlicht. De zolderverdieping is in schijublokken witgepleisterd en doorgeankerd met smeedijzeren schietankers. In het midden is een zesruitsschuifvenster aangebracht, waarvan het kozijn gezien zijn tamelijk forse afmetingen en de toognagels nog uit de bouwtijd van het pand kan dateren. Boven het venster bevindt zich in de top van de gevel een blind oculus. Zwenkingen en top van de gevel zijn voorzien van een eenvoudige, ongeprofileerde lijst.

Zijgevel en achtergevel
De linkerzijgevel is aan de steeg (of osendrop) geheel in het zicht. Het metselwerk is witgesausd met een zwarte plint. De gevel is geheel doorgeankerd. Het ankerpatroon wijst op een enkelvoudige balklaag. Ten behoeve van de verbinding tussen korbeels en balklaag zijn enkele grote koppelankers aangebracht. Het gaat om gesmede schietankers uit de tijd van de bouw. Enigszins curieus is het sieranker in 17de-eeuwse stijl, dat de strijkbalk aan de voorgevel verankerd. Vermoedelijk gaat het hier om een hergebruikt exemplaar, dat aangebracht kan zijn bij de plaatsing van de winkelpui. In de zijgevel zijn in het achterste deel twee lage vensters (XXA) opgenomen.

De achtergevel is een grijs gepleisterde eenlaags tuitgevel. Vergelijkbaar met de voorgevel is ook hier de gevel doorgeankerd. De begane grond bezit rechts een nu afgeplankt, tamelijk fors kozijn, dat mogelijk nog uit de bouwtijd dateert. Het tegen de rechter erfgrens geplaatste uitstek is gepleisterd.

Interieurindeling en afwerking
Verbouwingen in de 20ste eeuw hebben met zich meegebracht dat oudere interieurelementen niet bewaard zijn gebleven. De begane grond is een ongedeelde ruimte met alleen rechts in het midden een met wanden afgescheiden trap, startend met een kwart, waarna een steek naar de zolder (vermoedelijke datering XIXB/XXA). De afwerking is sober, onder meer met op de begane grond een verlaagd plafond. De zolderverdieping is via een scheidingswand halverwege in tweeën gedeeld.

Kapconstructie
Het zadeldak wordt gedragen door drie grenenhouten stapelspanten. Constructie en afwerking wijzen op totstandkoming in de eerste helft of het midden van de 18de eeuw. Ieder spant is opgebouwd uit een dekbalkgebint met in de dekbalk ingelaten en met een toognagel geborgde korbeels. Op de dekbalk staat een A-gebint met halfhouts gespijkerde hanenbalk. De spantbenen zijn verbonden met de muurplaat via geprofileerde blokkeels. De rechthoekige, op hun plat gelegde daksporen worden ondersteund door de op de dekbalk gelegde wurmten. Deze wurmten (of flieringen) zijn in de voorgevel opgelegd met een eenvoudig geprofileerde slof. Vanwege een aftimmering kon de aansluiting van het A-gebint met de nokgording niet waargenomen worden. Telmerken werden vanwege een op de spanten aangebrachte schilderlaag vooralsnog niet aangetroffen.

Conclusie
De waarde van het pand ligt in het gegeven dat het hier gaat om een in zijn casco (muren, balkenlaag, kap) geheel gave eenlaags bouwmassa uit XVIIIA/m). Gelet op het inmiddels tamelijk zeldzame voorkomen van een dergelijk pand in de dorpskern van Zoetermeer, verdient het aanbeveling om zorgvuldig met het pand om te gaan. De vrijliggende linkerzijgevel is daarbij voor de verschijningsvorm van het pand ook van groot belang. Aan de indeling en afwerking van het interieur, en aan het uitstek en de winkelpui valt geen waarde toe te kennen.

ir. G.Th. Snel, bouwhistoricus 16 december 2000
 
 

Afbeeldingen

Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
 

Commissie Historisch Erfgoed